Diverticulitis is een ontsteking van zogenaamde divertikels. Dit zijn uitstulpingen aan de buitenzijde van de darm. Ze ontstaan doordat het slijmvlies, aan de binnenzijde van de darm, door de spierlagen van de darm heen puilt. U kunt het vergelijken met een buitenband waar een gat in zit en waar de binnenband door naar buiten komt. Hoewel ze in de hele darm kunnen voorkomen, zijn ze meestal aanwezig in de dikke darm en dan vooral in het laatste gedeelte hiervan, de endeldarm.
Divertikels lijken vooral een gevolg van vezelarme voeding, verminderde lichaamsbeweging en andere factoren waardoor de ontlasting wat meer indikt, de druk in de darm om de hoeveelheid ontlasting voort te masseren oploopt. Zodoende kan de binnenzijde plaatselijk door de buitenwand van de darm puilen. Met het vorderen van de leeftijd neemt de kans op de ontwikkeling van divertikels toe. In de westerse wereld komen ze veel voor: naar schatting bij maar liefst zo’n 40-50% van de mensen. Als zich eenmaal divertikels hebben ontwikkeld, verdwijnen deze niet meer.
Het is belangrijk te weten, dat divertikels geen klachten hoeven te geven en in de meeste gevallen doen ze dit ook niet. Bij zo’n 5-20% van de patiënten zijn er wél klachten of symptomen, meestal door een ontsteking. Net als bij de blinde darm, kan in de divertikel(s) darminhoud achterblijven, met onder andere vezels, vocht en vooral bacteriën. Deze worden dan niet afgevoerd, zoals in de rest van de darm via de spieractiviteit van de darm zelf richting de anus. Dit is een ideaal milieu voor vermenigvuldiging van bacteriën, tot diverse gradaties van infectie.
Klachten die hiermee samenhangen zijn in eerste instantie plaatselijke pijn, al dan niet met koorts. U zult de pijn meestal in de linker onderbuik voelen, gezien de voorkeursplaats in de endeldarm. De pijn kan van mild tot zeer hevig variëren. Veel patiënten herinneren zich bij nader inzien eerdere episoden met vergelijkbare pijn.
Naarmate de ontsteking ernstiger is, kan een groter gedeelte van de darm ernstiger aangedaan zijn. Hierbij kunnen er abcesjes of grotere abcessen ontstaan, holtes met pus, in eerste instantie tegen de aangedane darm, maar soms ook verspreid in de buik. Dit gaat gepaard met een buikvliesontsteking. Tot slot kan zelfs de darmwand doorbreken, met darminhoud/ontlasting in de buikholte, buiten de darm. In dit geval bent u ernstig ziek en bestaat het gevaar, dat vanuit hier ook bloedvergiftiging ontstaat. Hierbij komen bacteriën in de bloedbaan terecht, die zich verder vermeerderen. Ze kunnen dan talloze andere organen aantasten. In dergelijke gevallen is, naast een operatie, IC-opname noodzakelijk, waarbij soms beademing en ondersteuning van het hart noodzakelijk is om de organen van voldoende doorbloeding en zuurstof te voorzien.
Behalve de acute gevolgen, kan ontsteking ook op lange termijn gevolgen hebben. Na een ontsteking kan een zekere mate van verlittekening plaatsvinden wat kan leiden tot vernauwing van de darm. Na het doormaken van meerdere infectieperioden kan een vernauwd darmsegment ontstaan, met als gevolg een nagenoeg totale verstopping.
Behalve de anamnese (voorgeschiedenis van ziekte)krijgt u bij verdenking of juist uitsluiting van diverticulitis, een lichamelijk onderzoek, inclusief inwendig onderzoek. Bloedonderzoek kan het vermoeden van een ontsteking ondersteunen en wellicht andere oorzaken waarschijnlijker maken. Vaak wordt een echo vervaardigd of een CT-scan, voor een zekerder diagnose.
Bij een sterk verdikte darmwand door de ontsteking, kunnen we zelfs met zichtbare divertikels in het aanvullende onderzoek niet garanderen, dat een diverticulitis ook de oorzaak is van alle klachten. En zelfs bij een operatie is het niet altijd mogelijk ‘alleen’ diverticulitis van kwaadaardigheid te onderscheiden. Want dan zit er rondom de tumor vaak ook wat ontsteking. Daarom zullen we altijd proberen op termijn in de darm te kijken (sigmoido of coloscopie). Dit om de verdenking op divertikels te bevestigen én een kwaadaardigheid, of andere oorzaak van de klachten uit te sluiten.
Het moment dat u zich presenteert met de verdenking diverticulitis is echter niet geschikt om een dergelijke sigmoidoscopie/coloscopie uit te laten voeren. Hierbij moeten we immers lucht inblazen om de darm te laten ontplooien en de bochten te kunnen nemen. Dat kan er toe leiden, dat een ontstoken divertikel perforeert, met alle gevolgen van dien.
De behandeling hangt vooral af van de ernst of frequentie van de klachten. Bij milde buikpijn, al dan niet met koorts, zullen veel mensen het beschouwen als een ‘buikgriep’, omdat de klachten overgaan. Als de diagnose echter diverticulose is, meestal naar aanleiding van een periode van diverticulitis, dan is het vooral van belang de complicaties van de divertikels, ontsteking dus, te voorkomen. Daarom is het belangrijk de ontlasting soepel te houden, door voldoende te drinken, voldoende te bewegen en vooral voldoende vezels te gebruiken: natuurlijke vezels, in gezonde voeding of eventueel vezels in de vorm van medicatie.
