Behalve zeer veel kleine speekselklieren, die in de mond liggen, bestaat er een viertal grotere die buiten de mond zijn gelegen. Het grootste deel van de speekselvloed wordt gemaakt door de vier grotere speekselklieren, die dus buiten de mond liggen. Onder beide kaakranden ligt een glandula (klier) submandibularis (onderkaaks). Aan beide zijden voor het oor ligt een grote speekselklier, de glandula parotis (naast het oor). Deze laatste speekselklier bestaat uit twee delen: een opppervlakkig deel en een diepgelegen deel. Tussen deze twee delen in verloopt een bijzonder belangrijke zenuw, de nervus (zenuw) facialis (aangezicht). Deze zenuw zorgt onder andere voor het sluiten van de lippen en het optrekken van de mond (lachen) en voor het sluiten van de oogleden.
Via een dunne buis wordt het speeksel uit deze klieren naar de mond gevoerd. Speeksel bevochtigt ingenomen voedsel en door het kauwen worden de enzymen (stoffen nodig voor de spijsvertering) uit het speeksel door het voedsel gemengd. Dit is de eerste stap uit het spijsverteringsproces.
In de speekselklieren kunnen ontstekingen of gezwellen ontstaan. In de afvoerbuizen naar de mond kunnen stenen voorkomen die de afvoer belemmeren en ook aanleiding kunnen geven tot ontstekingen. Speekselklieren zijn erg afhankelijk van voldoende vocht in het lichaam. U ervaart een tekort aan vocht al snel door het optreden van een droge
mond.
Indien een speekselsteen één van de afvoerbuizen afsluit geeft dit pijnklachten doordat het speeksel niet kan wegvloeien naar de mond. Dit treedt op bij eten en/of drinken, met name bij stoffen die de speekselproductie sterk stimuleren zoals zure snoepjes, zure drank en dergelijke. Door de slechte afvloed ontstaan in de loop van dagen/weken tevens ontstekingsverschijnselen. De pijn is dan meer constant aanwezig. Soms wordt dit gekenmerkt doordat pus uit de afvoergang in de mond komt, wat een vieze smaak geeft.
Ook zonder problemen met de afvoer kunnen ontstekingen ontstaan, met name als de speekselklieren langdurig niet geprikkeld worden tot het afgeven van speekselvocht. Dit wordt nog wel eens gezien bij oudere mensen die onvoldoende vocht innemen.
De meest bekende zwelling van de kaakspeekselklier is de zwelling die bij de bof optreed. Een gezwel in een speekselklier wordt opgemerkt doordat men een bobbel onder één van de kaakranden ontstaat dan wel op de wang voor of vlak onder het oor. Soms gaat bij de grote speekselklier het oorlelletje wat naar buiten staan. Over het algemeen geeft dit geen pijnklachten. Het gaat meestal om een goedaardig gezwel, kwaadaardige gezwellen van de speekselklieren zijn zeldzaam.
Meer informatie over de onderzoeksmogelijkheden, behandelmogelijkheden en mogelijke complicaties van de operatieve behandeling vindt u in onderstaande folder.
Speekselklieroperatie (PDF, 61 kb)
